1. Home
  2. /
  3. ทรัพยากรธรณี
ทรัพยากรธรรมชาติ

ทรัพยากรธรณี

ทรัพยากรธรณี

ธรณีวิทยาของจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีลักษณะภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนต่อเนื่องในแนวเหนือ-ใต้ เทือกเขาเหล่านี้มักถูกกำหนดโดยลักษณะทางธรณีวิทยาโครงสร้างในพื้นที่และพื้นที่ใกล้เคียง 

พื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอนประกอบด้วยหินตะกอน หินแปร และหินอัคนี หินที่พบในจังหวัดแม่ฮ่องสอนอายุแก่ที่สุด ได้แก่ หมวดหินควอร์ตไซต์ผาบ่อง (Pha Bong Quartzite Formation) หินยุคแคมเบรียน (Cambrian Rocks) มีอายุประมาณ 570-505 ล้านปี และหินอายุอ่อนที่สุด ได้แก่ ตะกอนยุคควอเทอร์นารี (Quaternary Sedimentary) มีอายุประมาณ 1.6-0.01 ล้านปี สำหรับหินอัคนีที่พบในจังหวัดแม่ฮ่องสอนเกือบทั้งหมดเป็นหินอัคนีแทรกซอน ส่วนหินอัคนีพุ ปรากฏเพียงเล็กน้อย หินอัคนีแทรกซอนประกอบด้วย หินแกรนิตยุคไทรแอสซิก และหินมิกมาไทต์ ยุคไทรแอสซิก ส่วนหินอัคนีพุเป็นหินบะซอลต์ ยุคควอเทอร์นารี

กลุ่มรอยเลื่อนแม่ฮ่องสอน เป็นกลุ่มรอยเลื่อนที่วางตัวในแนวเหนือ-ใต้ ตัดผ่านแอ่งแม่ฮ่องสอน แอ่งขุนยวม แอ่งแม่ลาน้อย และแอ่งแม่สะเรียง มีจุดเริ่มต้นทางทิศเหนือของตัวอําเภอเมืองแม่ฮ่องสอน ผ่านอําเภอเมืองแม่ฮ่องสอนมาตามน้ำยวม อําเภอขุนยวม อําเภอแม่ลาน้อย อําเภอแม่สะเรียง และอําเภอสบเมย แล้วต่อลงไปทิศใต้แล้วสิ้นสุดที่กลุ่มรอยเลื่อนเมย บริเวณอําเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก มีความยาวประมาณ 200 กิโลเมตร ส่วนใหญ่หินมหายุคมีโซโซอิก บริเวณอําเภอขุนยวม และอําเภอแม่สะเรียง จะถูกกลุ่มรอยเลื่อนนี้แยกออกจากหินมหายุคพาลีโอโซอิก และแอ่งต่าง ๆ ในบริเวณนี้ก็เกิดจากอิทธิพลของกลุ่มรอยเลื่อนนี้ทั้งสิ้น

แหล่งธรณีวิทยา พื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอนมีแหล่งธรณีวิทยา 4 ประเภท รวมจํานวนทั้งสิ้น 52 แหล่ง ได้แก่ 

1) แหล่งธรณีสัณฐาน แบ่งเป็นแหล่งธรณีสัณฐานประเภทถ้ำ มีจำนวน 16 แห่ง เช่น ถ้ำปลา อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน  ถ้ำน้ำลอด ถ้ำผามอน อำเภอปางมะผ้า ถ้ำแก้วโกมล อำเภอแม่ลาน้อย เป็นต้น แหล่งธรณีสัณฐานประเภทน้ำตก มีจำนวน 17 แห่ง เช่น น้ำตกหมอแปง อำเภอปาย น้ำตกผาเสื่อ น้ำตกผาบ่อง อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน น้ำตกแม่สุรินทร์ อำเภอขุนยวม น้ำตกแม่สวรรค์น้อย อำเภอแม่สะเรียง เป็นต้น ธรณีสัณฐานประเภทโดดเด่น มีจำนวน 2 แห่ง ได้แก่ กองแลน ป่าหินงามเมืองปาย อำเภอปาย เป็นต้น

2) แหล่งพุน้ำร้อน มีจำนวน 13 แห่ง แบ่งเป็นแหล่งพุน้ำร้อนประเภทน้ำพุร้อน (hot spring) หรือบ่อน้ำร้อน (hot pool) เช่น น้ำพุร้อนบ้านโป่งไหม้ (ท่าปาย) อําเภอปาย น้ำพุร้อนผาบ่อง อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน เป็นต้น แหล่งพุน้ำร้อนประเภทบ่อโคลนเดือดหรือ พุโคลน (mud pot) เช่น ภูโคลน คันทรีคลับ อําเภอเมืองแม่ฮ่องสอน เป็นต้น

3) แหล่งลําดับชั้นหินแบบฉบับ หมายถึง แหล่งที่มีลักษณะเฉพาะของหินมาตรฐาน มีประโยชน์สําหรับ การศึกษา เพราะแสดงให้เห็นถึงลักษณะเฉพาะที่ชัดเจนของหินแต่ละประเภท มีจำนวน 3 แห่ง ได้แก่ หมวดหินกองมู หมวดหินป่าลาน และหมวดหินไม้ฮุง อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน

4) แหล่งซากดึกดําบรรพ์ มีจำนวน 1 แห่ง ได้แก่ อุทยานหินล้านปี บ้านดงสงัด ตําบลแม่สะเรียง อำเภอแม่สะเรียง เป็นหินปูนยุคออร์โดวิเชียน พบซากดึกดําบรรพ์หลายชนิด ได้แก่ สาหร่าย ไบโอซัว นอติลอยด์ หอยฝาเดียวหรือสองฝา ไทรโลไบต์ 

ทรัพยากรดิน

ลักษณะทั่วไปของดินที่พบในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

กลุ่มชุดดินลักษณะทั่วไปของดิน
ดินในพื้นที่ลุ่ม 
5 และ 7พื้นที่ลุ่มที่เป็นดินเหนียวสีเทา
18 59 และ 59Bพื้นที่ลุ่มที่เป็นดินร่วนสีเทาและมีความลาดชัน
21พื้นที่ลุ่มที่เป็นดินร่วนริมแม่น้ำสีเทา
ดินในพื้นที่ดอน 
33 38 และ 38Bพื้นที่ดอนที่เป็นดินร่วนพบบริเวณสองฝั่งริมแม่น้ำและมีความลาดชัน
29B 29C 29D 29E 30B 30D 30E31 31B 31C 31D และ 31Eพื้นที่ดอนที่เป็นดินเหนียวและมีความลาดชัน
35 35B 35C 36 60 และ 60Bพื้นที่ดอนที่เป็นดินร่วนและมีความลาดชัน
44B และ 44Cพื้นที่ดอนที่เป็นดินทราย
56B 56C 56D และ 56Eพื้นที่ดอนที่เป็นดินลึกปานกลางและมีความลาดชัน
48B 48C 48D 48E และ 49Bพื้นที่ดอนที่เป็นดินตื้นและมีความลาดชัน
47Dพื้นที่ดอนที่มีชั้นหินพื้นตื้นและมีความลาดชัน
62พื้นที่ดอนที่มีความลาดชันสูงมากหรือพื้นที่ภูเขา
RLพื้นที่ดินหินโผล่
  1. พื้นที่ลุ่มที่เป็นดินเหนียวสีเทา (กลุ่มชุดดินที่ 5 และ 7) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินเหนียวสีเทาลึกมากที่มีสภาพพื้นที่ราบเรียบ มีเนื้อดินเป็นดินเหนียว ดินบนมีสีน้ำตาลหรือสีเทา ดินล่างมีสีเดทา มีจุดประสีน้ำตาล สีเหลือง สีแดงของศิลาแลงอ่อน การระบายน้ำเลวถึงค่อนข้างเลว ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำถึงปานกลาง ปฏิกิริยาดินเป็นกลางถึงด่างเล็กน้อย และมีน้ำท่วมขังในฤดูฝน
  2. พื้นที่ลุ่มที่เป็นดินร่วนสีเทา (กลุ่มชุดดินที่ 18 59 และ 59B) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินร่วนสีเทาลึกมากที่มีสภาพพื้นที่ราบเรียบ บางพื้นที่มีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดเล็กน้อย มีเนื้อดินเป็นดินร่วนปนทรายหรือร่วนเหนียวปนทราย ดินบนมีสีน้ำตาลหรือสีเทา ดินล่างมีสีเดทา มีจุดประสีน้ำตาล สีเหลือง สีแดงของศิลาแลงอ่อน การระบายน้ำเลวถึงค่อนข้างเลว ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกลางถึงด่างเล็กน้อย และมีน้ำท่วมขังในฤดูฝน
  3. พื้นที่ลุ่มที่เป็นดินร่วนริมแม่น้ำสีเทา (กลุ่มชุดดินที่ 21) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินร่วนลึกมากที่เกิดจากการทับถมของตะกอนลำน้ำบริเวณสองฝั่งริมแม่น้ำ มีสภาพพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบถึงราบเรียบ มีเนื้อดินเป็นดินร่วนปนทราย ดินร่วนเหนียวปนทรายสลับกับดินทราย ดินบนมีสีน้ำตาลหรือสีเทา ดินล่างมีสีเทา มีจุดประสีเหลือง สีน้ำตาล หรือสีแดง การระบายน้ำค่อนข้างเลวถึงปานกลาง ความอุดมสมบูรณ์ของดินปานกลาง ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดถึงเป็นกลาง และมีน้ำท่วมขังในฤดูฝน
  4. พื้นที่ดอนที่เป็นดินร่วนพบบริเวณสองฝั่งริมแม่น้ำ (กลุ่มชุดดินที่ 33 38 และ 38B) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินร่วนลึกมากที่เกิดจากการทับถมของตะกอนลำน้ำในฤดูน้ำหลากบริเวณสองฝั่งริมแม่น้ำ มีสภาพพื้นที่ราบเรียบถึงลูกคลื่นลอนลาดเล็กน้อย มีเนื้อดินเป็นดินร่วนปนทราย ดินร่วนเหนียวปนทรายแป้งและอาจมีชั้นสลับ ดินบนมีสีน้ำตาลหรือสีเทา ดินล่างมีสีน้ำตาลหรือสีเหลือง อาจพบจุดประสีเหลือง สีน้ำตาล สีแดงสีเทา การระบายน้ำของดินดีถึงดีปานกลาง ความอุดมสมบูรณ์ของดินปานกลาง ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดถึงเป็นกลาง
  5. พื้นที่ดอนที่เป็นดินเหนียวและมีความลาดชัน (กลุ่มชุดดินที่ 29B 29C 29D 29E 30B 30D 30E31 31B 31C 31D และ 31E) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินดินเหนียวลึกมากที่เกิดจากการสลายตัวของหินเนื้อละเอียดหรือตะกอนลำน้ำ มีสภาพพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบถึงเป็นเนินเขา มีเนื้อดินเป็นดินเหนียว ดินบนมีสีน้ำตาล ดินล่างมีสีน้ำตาล สีเหลืองหรือสีแดง การระบายน้ำดี ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดมากถึงเป็นด่างเล็กน้อย
  6. พื้นที่ดอนที่เป็นดินร่วนและมีความลาดชัน (กลุ่มชุดดินที่ 35 35B 35C 36 60 และ 60B) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินดินร่วนลึกมากที่เกิดจากการสลายตัวของหินเนื้อหยาบหรือตะกอนลำน้ำ มีสภาพพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบถึงเป็นลูกคลื่นลอนลาด มีเนื้อดินเป็นดินร่วนปนทรายถึงดินร่วนเหนียวปนทราย ดินบนมีสีน้ำตาล ดินล่างมีสีน้ำตาล สีเหลืองหรือสีแดงและอาจพบจุดประสีเหลือง สีน้ำตาลหรือสีเทาในดินล่าง การระบายน้ำดีถึงดีปานกลาง ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดมากถึงเป็นกรดเล็กน้อย
  7. พื้นที่ดอนที่เป็นดินทราย (กลุ่มชุดดินที่ 44B และ 44C) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินทรายที่มีเนื้อดินเป็นดินทรายหรือดินทรายปนดินร่วนหนามากกว่า 100 ซม. จากผิวดิน เป็นดินที่เกิดจากการสลายตัวของหินเนื้อหยาบหรือตะกอนลำน้ำ มีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดเล็กน้อยถึงลูกคลื่นลอนลาด ดินบนมีสีน้ำตาล ดินล่างมีสีน้ำตาล สีเหลืองหรือสีแดงและอาจพบจุดประสีเหลือง สีน้ำตาลหรือสีเทาในดินล่าง การระบายน้ำดีปานกลางถึงค่อนข้างมาก ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดถึงเป็นกลาง
  8. พื้นที่ดอนที่เป็นดินลึกปานกลางและมีความลาดชัน (กลุ่มชุดดินที่ 56B 56C 56D และ 56E) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินลึกปานกลาง มีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดถึงเป็นเนินเขา  มีเนื้อดินเป็นดินร่วนปนทรายหรือดินเหนียวทับอยู่บนดินร่วนหรือดินเหนียวปนก้อนกรวดมากกว่า 35% โดยปริมาตรในช่วงความลึก 50-100 ซม. จากผิวดิน ดินบนมีสีน้ำตาล ดินล่างมีสีน้ำตาล สีเหลืองหรือสีแดง การระบายน้ำดี ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดถึงเป็นกรดเล็กน้อย
  9. พื้นที่ดอนที่เป็นดินตื้นและมีความลาดชัน (กลุ่มชุดดินที่ 48B 48C 48D 48E และ 49B) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินที่มีชั้นลูกรังหรือก้อนหินตื้น มีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดเล็กน้อยถึงเป็นเนินเขา  มีเนื้อดินเป็นดินร่วนหรือดินเหนียวปนลูกรังหรือก้อนกรวดปริมาณมากกว่า 35% โดยปริมาตรภายในความลึก 50 ซม. จากผิวดิน และไม่พบชั้นหินพื้นภายในความลึก 50 ซม. จากผิวดิน อาจพบก้อนกรวด ก้อนหินหรือลูกรังกระจัดกระจายอยู่บนผิวหน้าดินมาก ดินบนมีสีน้ำตาล ดินล่างมีสีน้ำตาล สีเหลืองหรือสีแดง การระบายน้ำดี ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดถึงเป็นกรดเล็กน้อย
  10. พื้นที่ดอนที่มีชั้นหินพื้นตื้นและมีความลาดชัน (กลุ่มชุดดินที่ 47D) ลักษณะและสมบัติของดิน เป็นกลุ่มดินที่มีพบชั้นหินพื้น มีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนชัน  มีเนื้อดินเป็นดินร่วนหรือดินเหนียวปนเศษหินปริมาณมากกว่า 35% โดยปริมาตร และมีชั้นหินพื้นภายในความลึก 50 ซม. จากผิวดิน อาจมีก้อนหินหรือหินพื้นโผล่กระจัดกระจายอยู่บนผิวหน้าดินมาก ดินบนมีสีน้ำตาล ดินล่างมีสีน้ำตาล สีเหลืองหรือสีแดง การระบายน้ำดี ความอุดมสมบูรณ์ของดินต่ำ ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัดถึงกลาง
  11. พื้นที่ดอนที่มีความลาดชันสูงมากหรือพื้นที่ภูเขา (กลุ่มชุดดินที่ 62) ลักษณะและสมบัติของดิน  พื้นที่บริเวณนี้ยังไม่มีการศึกษา สำรวจและจำแนกดิน เนื่องจากสภาพพื้นที่มีความลาดชันมากกว่า 35% ซึ่งถือว่ายากต่อการจัดการดูแลรักษาเพื่อการเกษตร ประกอบไปด้วยดินตื้นมากถึงดินลึก อาจพบก้อนหิน เศษหินหรือหินพื้นโผล่กระจัดกระจายอยู่บนผิวหน้าดิน

การใช้ประโยชน์ที่ดิน

จังหวัดแม่ฮ่องสอน มีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นทิวเขาสูงสลับซับซ้อน และมีที่ราบสองฝั่งลำน้ำและที่ราบหุบเขา กระจายตัวอยู่ โดยจังหวัดแม่ฮ่องสอนมีพื้นที่ทั้งสิ้น 7,925,787 ไร่ เป็นพื้นที่ป่ามากที่สุด จำนวน 6,570,216 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 82.90 ของพื้นที่จังหวัด รองลงมาเป็นพื้นที่เกษตรกรรม จำนวน 1,216,282 ไร่ (ร้อยละ 15.34) พื้นที่ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง จำนวน 84,427 ไร่ (ร้อยละ 1.07) พื้นที่เบ็ดเตล็ด จำนวน 28,753 ไร่ (ร้อยละ 0.36) และพื้นที่น้ำ จำนวน 26,109 ไร่ (ร้อยละ 0.33) ตามลำดับ (กรมพัฒนาที่ดิน, 2561.)

ทรัพยากรแร่

จังหวัดแม่ฮ่องสอนมีทรัพยากรแร่ที่มีความสําคัญทางเศรษฐกิจหลายชนิด จําแนกเป็นพื้นที่แหล่งแร่ได้ 14 ชนิดแร่ ได้แก่ หินปูนเพื่ออุตสาหกรรมก่อสร้าง หินปูนที่จําแนกไม่ได้เนื่องจากไม่มีข้อมูลผลวิเคราะห์ทางเคมี หินทราเวอร์ทีน ทองแดง-ตะกั่ว ตะกั่ว-แบไรต์ สังกะสี พลวง ทังสเตน ดีบุก ดีบุก-ทังสเตน ดินขาว เฟลด์สปาร์ แบไรต์ และฟลูออไรต์ มีเนื้อที่แหล่งแร่รวม 1,412.50 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 11.14 ของพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน (ปี พ.ศ. 2558)

ชนิดแร่   จำนวนแหล่งแร่ เนื้อที่แหล่งแร่ (ตร.กม) บริเวณที่พบ
1. กลุ่มแร่เพื่อพัฒนาสาธารณูปโภคพื้นฐานและโครงการขนาดใหญ่ของรัฐ
แร่เพื่อการก่อสร้าง – หินปูนเพื่ออุตสาหกรรมก่อสร้าง 28 599.83 แบ่งเป็น 2 โซน ได้แก่ 
– โซนเหนือ (อำเภอปาย อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน และทางเหนือขออำเภอขุนยวม 
– โซนใต้ (ทางด้านใต้ของอำเภอขุนยวม อำเภอแม่ลาน้อย อำเภอแม่สะเรียง และอำเภอสบเมย)
  – หินปูนที่จําแนกชนิดไม่ได้เนื่องจากไม่มีข้อมูลผลวิเคราะห์ทางเคมี 42 805.03 อำเภอปางมะผ้า (8 แหล่ง) อำเภอปาย (3 แหล่ง) อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน (8 แหล่ง) อำเภอขุนยวม (1 แหล่ง) และอำเภอแม่สะเรียง (22 แหล่ง)
  – หินทราเวอร์ทีน 1 1.92 ตำบลแม่ลาน้อย อำเภอแม่ลาน้อย
2. กลุ่มแร่เพื่อสนับสนุนเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม
แร่โลหะ – ทองแดง ตะกั่ว 1 0.12 ตำบลกองก๋อย อำเภอสบเมย
  – ตะกั่ว แบไรต์ 1 0.62 ตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง
  – สังกะสี 1 0.13 ตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง
  – พลวง 1 0.61 ตำบลแม่เงา อำเภอขุนยวม
  – ทังสเตน 2 0.70 ตำบลสบเมย อำเภอสบเมย
  – ดีบุก 1 0.15 ตำบลแม่เงา อำเภอขุนยวม
  – ดีบุก ทังสเตน 1 0.27 ตำบลสบเมย อำเภอสบเมย
แร่อุตสาหกรรม – ดินขาว 1 0.20 ตำบลป่าแป๋ อำเภอแม่สะเรียง
  – เฟลด์สปาร์ 1 0.36 ตำบลกองก๋อย อำเภอสบเมย
  – แบไรต์ 2 0.82 ตำบลบ้านกาศ และตำบลป่าแป๋ อำเภอแม่สะเรียง
  – ฟลูออไรต์ 5 1.73 – ตำบลเมืองแปง อำเภอปาย 
– ตำบลแม่สะเรียง และตำบลป่าแป๋ อำเภอแม่สะเรียง 
– ตำบลแม่สวด อำเภอสบเมย
  รวม 88 1,412.50  

Download หนังสือ “การจำแนกเขตเพื่อการจัดการด้านธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณี จังหวัดแม่ฮ่องสอน”, กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, ปี พ.ศ. 2558.

แผนที่

ธรณี

แร่

Message us
Translate »